13. i 14. pensja we Włoszech: dlaczego to nie premia i jak ją zaplanować

W polskiej firmie prywatnej „trzynastka” to zwykle gest pracodawcy. Jest, gdy rok był dobry, i znika, gdy wyniki są słabe. Ustawowa trzynastka dotyczy głównie sfery budżetowej. Dlatego polscy menedżerowie, którzy pierwszy raz zatrudniają we Włoszech, często traktują włoską tredicesima jak premię. To błąd, który potrafi rozjechać budżet na koniec roku.

Ten artykuł wyjaśnia, czym są 13. i 14. pensja we Włoszech, skąd się biorą i jak je zaplanować w finansach polskiej spółki.

Czym są  

Trzynasta pensja to dodatkowa rata wynagrodzenia wypłacana obok zwykłych miesięcznych pensji. Czternasta działa tak samo, ale nie jest powszechna. To, czy pracownik ją dostaje, zależy od krajowego układu zbiorowego (CCNL), który obowiązuje dla danego stanowiska i branży.

Najważniejsze: obie kwoty są częścią rocznego wynagrodzenia. Włoska oferta podaje roczne brutto, czyli RAL. Ta kwota już zawiera dodatkowe raty i jest dzielona na więcej wypłat, niż rok ma miesięcy.

To zasadnicza różnica wobec premii uznaniowej. Nie można jej pominąć w słabym roku. Nie można jej uzależnić od celów sprzedażowych. Należy się z automatu każdemu pracownikowi objętemu układem.

Skąd się biorą  

To element włoskiej tradycji pracy, dziś ustalany głównie w negocjacjach zbiorowych. Związki zawodowe i organizacje pracodawców uzgadniają warunki dla każdej branży. W efekcie powstała standardowa struktura rocznego wynagrodzenia, której oczekują obie strony.

Dla pracownika dodatkowe raty działają jak przymusowe oszczędzanie. Przychodzą w przewidywalnych momentach roku, często wtedy, gdy wydatki domowe rosną. Włosi planują wokół nich wakacje, wydatki szkolne i płatności podatkowe.

Dla pracodawcy zasada jest prosta: układ ustala strukturę, a firma ją stosuje. W umowie indywidualnej nie ma tu wiele miejsca na negocjacje.

Kiedy są wypłacane  

Termin też wynika z układu zbiorowego. Trzynastkę wypłaca się zwykle pod koniec roku, czternastkę, tam gdzie obowiązuje, zwykle latem. Twój CCNL może przewidywać inne daty, a niektóre umowy rozkładają te kwoty na miesięczne paski zamiast wypłacać je jednorazowo.

Zanim cokolwiek zaplanujesz, potwierdź dla każdej osoby trzy rzeczy:

• który układ zbiorowy dotyczy stanowiska,
• czy obejmuje 14. pensję,
• czy dodatkowe raty są wypłacane jednorazowo, czy rozkładane na cały rok.

Te odpowiedzi zmieniają profil wydatków bardziej, niż się wydaje.

Wpływ na przepływy pieniężne  

Tu właśnie zaskakiwane są polskie działy finansów. Polska lista płac to zwykle równy rytm: dwanaście podobnych przelewów w roku. Włoska bywa nierówna. W miesiącach, w których wypada dodatkowa rata, lista płac jest wyraźnie większa.

Dodatkowe raty niosą też powiązane koszty. Składki pracodawcy i inne obciążenia dotyczą także tych kwot, więc koszt każdej raty jest wyższy niż kwota netto, którą widzi pracownik. Budżet zbudowany na prostym „miesięcznym brutto” zaniży realny koszt stanowiska.

Jest też kwestia rezerw. Pracownik zarabia 13. i 14. pensję stopniowo przez cały rok, choć pieniądze wychodzą później. Jeśli księgujesz koszt dopiero przy wypłacie, wyniki miesięczne będą przez część roku lepsze niż w rzeczywistości, a w miesiącu wypłaty gorsze. Dobra praktyka to tworzenie rezerwy co miesiąc, tak samo jak w Polsce tworzy się rezerwy urlopowe.

Kilka nawyków pomaga:

• Planuj na koszcie rocznym, nie na pensji miesięcznej. Weź cały pakiet roczny z dodatkowymi ratami i kosztami pracodawcy i rozłóż go na cały rok.
• Twórz rezerwę co miesiąc. Odkładaj koszt w miarę narastania, żeby żadna lista płac nie była niespodzianką.
• Zaznacz ciężkie miesiące w prognozie gotówki. Dział skarbu powinien wiedzieć z wyprzedzeniem, kiedy wypłaty będą wyższe.
• Sprawdź, co dzieje się przy odejściu. Gdy pracownik odchodzi w trakcie roku, narosła do tego momentu część dodatkowych rat zwykle nadal się należy. Uwzględnij ją przy planowaniu rozstania.

Prostsze rozwiązanie: wypłata proporcjonalna  

W naszej usłudze Employer of Record (EOR) 13. i 14. pensja są w wycenie wliczane proporcjonalnie do każdego miesiąca, tam gdzie pozwala na to układ lub porozumienie z pracownikiem. Dzięki temu Twoja faktura w złotych lub euro jest co miesiąc podobna i nic nie narasta na grudzień. Szczegóły znajdziesz w cenniku .

Rozmowa z kandydatem  

We Włoszech o ofercie rozmawia się zwykle w kategoriach rocznego brutto. Kandydat może zapytać, na ile rat zostanie ono podzielone. Bądź gotów odpowiedzieć jasno. Jeśli Twoja oferta to stała kwota roczna, powiedz, czy zawiera już dodatkowe raty. Niejasność prowadzi później do sporów i może sprawić, że oferta wyda się mniejsza lub większa, niż zamierzałeś.

Warto też wyjaśnić tę strukturę zarządowi w Polsce. Pracownik z danym RAL nie kosztuje tej kwoty podzielonej równo na dwanaście miesięcy. Rozkład jest nierówny i to jest normalne. Więcej różnic między oboma systemami opisujemy na stronie Włochy a Polska .

Co zrobić dalej  

Traktuj 13. i 14. pensję jako stałe elementy wynagrodzenia, a nie bonus. Najpierw potwierdź właściwy układ. Potem zbuduj prognozę na pełnym koszcie rocznym, twórz rezerwy co miesiąc i oznacz z góry cięższe miesiące.

Wtedy dodatkowe raty przestają zaskakiwać. Stają się jeszcze jedną pozycją w przewidywalnym budżecie.

Sprawdź w kalkulatorze kosztów , ile wynosi pełny roczny koszt pracownika we Włoszech, razem z dodatkowymi ratami.